FILM
Museumconservator Jacques Saunière (Jean-Pierre Marielle) wordt in het Louvre dood aangetroffen. Al stervende heeft hij een pentagram op zijn borst gekerfd en een reeks mysterieuze raadsels achtergelaten, waarin hij onder meer vraagt dat zijn kleindochter, agente Sophie Neveu (Audrey Tautou), contact zou opnemen met professor Robert Langdon (Tom Hanks), een expert in cryptografie, die net in Parijs is voor een lezing. Langdon is echter door een anonieme tip van de moord op Saunière beschuldigd, en politiecommissaris Bézu Fache (Jean Reno) volgt gretig het geboden spoor, zelfs iets té gretig, en zonder zich vragen te stellen bij de herkomst van zijn tip wil hij Langdon de doos indraaien. Langdon en Neveu nemen echter de benen, en besluiten zelf het moordmysterie op te lossen. Ze komen in een ingewikkeld kluwen van intriges terecht, waarin de eeuwenoude Priorij van Sion, zijnde de afstammelingen van de Tempeliersorde, en de katholieke integristische sekte Opus Dei met getrokken messen tegenover elkaar staan, met als inzet de kennis over een groots geheim dat, eens onthuld, de fundamenten van de katholieke geloofsleer op zijn grondvesten zou kunnen doen daveren: er zou immers, als de theorieën waar zijn, hard wetenschappelijk bewijs kunnen bestaan om de goddelijke afkomst van Jezus te ontkrachten, en dat is toch iets wat Opus Dei, doorheen de jaren gespecialiseerd in het uit de zakken kloppen van geld van haar meestal welgestelde aanhangers, niet echt ziet zitten.




In verschillende van de werken van Leonardo Da Vinci blijken aanwijzingen te zitten om iemand met genoeg verbeelding de puntjes met elkaar te laten verbinden. Eén van Opus Dei's vooraanstaande geestelijke leiders, bisschop Aringarosa (Alfred Molina), heeft een gewetenloze albino-moordenaar, de altijd voor een potje zelfkastijding te vinden Silas (Paul Bettany), in dienst, die systematisch de lijst dienaars van de Priorij aan het uitdunnen is. Sophie vindt in de nalatenschap van haar grootvader een kostbare cryptex, een letterwiel met een verborgen boodschap in, waar Silas op aan het azen is. Om het ding te openen zal ze echter de hulp van professor Langdon méér dan goed kunnen gebruiken. Langdon zoekt zijn excentrieke collega Leigh Teabing (Ian McKellen) op, een expert over de geschiedenis van de Priorij van Sion. Die is maar wat graag bereid om het voor de politie op de vlucht zijnde duo een helpende hand toe te steken, al was het maar omdat het doel van hun queeste zijn totnogtoe onbewezen theorieën over de origines van het christendom zou bewijzen.




We krijgen met deze 4K eindelijk de theatrical cut, reeds te krijgen op 4K, en de extended cut, totnogtoe enkel op een slechte Blu-ray, op één release verenigd. De extended-versie bevat ongeveer 25 minuten extra beeldmateriaal, waarbij geen echt uitgebreide nieuwe scènes zitten, maar bepaalde scènes iets meer uitgesponnen worden, en de intrige van het verhaal iets omstandiger wordt uitgelegd, zodat er bijvoorbeeld meer tijd is om de gemiddelde kijker uit te leggen wat bijvoorbeeld zaken als de Tempeliersorde en de Heilige Graal zijn. De theatrical cut van The Da Vinci Code werd bij release onnodig hard aangepakt door het merendeel van de filmcritici, die in de film een gedroomde opportuniteit zagen om eens ongestraft een winnaar van twee Oscars voor beste film, Ron Howard, een succesacteur als Tom Hanks en de sinds Le Fabuleux Destin D'Amélie Poulain tot chouchou van het meer cinefiele publiek uitgegroeide Audrey Tautou in één houw neer te kunnen sabelen.




Even toch een paar feiten op een rij zetten: The Da Vinci Code is al op zich een redelijk ingewikkeld werk dat maar ten volle kan geapprecieerd worden door mensen die toch een klein beetje voorkennis hebben over Opus Dei, de Tempeliersorde, de turbulente geschiedenis van het christendom in het Romeinse rijk en de clash met de meer paganistische religies waarin de dualiteit tussen man en vrouw meer centraal stond dan in de patriarchistisch getinte katholieke geloofsleer. Het boek van Brown heeft pas zijn naam en faam verworven door mond-op-mondreclame, nadat de recensie-exemplaren quasi allemaal ongelezen in de prullenbak van de literaire columnisten was verdwenen. The Da Vinci Code is misschien inderdaad geen hoogstaand culturele wereldliteratuur, het is toch ook niet de derderangs pulproman waar die vaak voor versleten wordt, en het feit dat het boek intussen miljoenen keer langs de kassa is gepasseerd, onderstreept toch ook nog eens dat het laatste woord meestal bij het al dan niet (en in dit geval dus duidelijk wél) kopende publiek ligt. Ron Howard heeft alleszins niet te hard zijn eigen stempel willen drukken, en is niet, zoals vaak gebeurt bij literaire verfilmingen, de plot volledig gaan omgooien en verdommen terwille van zijn publiek, wat in een ingewikkelde puzzel zoals The Da Vinci Code ongetwijfeld calamiteiten zou veroorzaakt hebben. Ten opzichte van de theatrical cut komt het lagere verteltempo de begrijpbaarheid van de film zeker ten goede, alhoewel zelfs de ondertitelaar van dienst blijkbaar niet helemaal mee was, getuige daarvan een zéér slechte vertaling in een cruciale scène - zonder te willen spoilen, die waarin het evil mastermind zijn ware identiteit onthult aan de twee protagonisten.




Ten tweede: de plot van The Da Vinci Code is gewoon goed, punt, aan de lijn. Brown heeft zijn huiswerk zéér goed gemaakt, en een hoop historische details tot een werkbaar amalgaam gekneed, met bijzonder oog voor kleine wetenswaardigheidjes zoals, om maar één voorbeeld te noemen, het feit dat de nulmeridiaan in het laat-Middeleeuwse Frankrijk niet door Greenwich, maar door Parijs liep. Vooral echter in zijn kennis over de vroegste christelijke bewegingen, de daar tegenover staande heidense tradities en het opdelen van de vroegste religieuze geschriften in de "ware" bijbel en de zogenaamd "apocriefe" evangelieën wint Brown de race met zijn literaire concurrenten met een straatlengte voorsprong door de brede achtergrondinformatie waar hij zijn verhaal in situeert. Toegegeven, complotfilms over geheime genootschappen zoals de vrijmetselaars, de Tempeliers, Opus Dei of voor mijn part The Ancient And Mystic Society Of No Homers hebben altijd al de aantrekkingskracht van het verbodene uitgeoefend. Als Ron Howard dan de - in mijn ogen wijze - beslissing nam om niet te veel kunstgrepen meer te verrichten op het verhaal, en de ingenieuze plot van Brown zonder veel wijzigingen over te nemen, dan is dat volgens mij dan ook omdat je aan een winnende formule best niet te veel meer verandert. Ron Howard maakt het verschil tussen boek en film precies dáár waar dat thuishoort: op het visuele vlak. De vele gestileerde scènes met kleurfilters, zowel in de historische uiteenzettingen van professor Teabing als de jeugdherinneringen van Sophie Neveu, vloeien zeer sfeervol in elkaar over; het contrast met de rauwe zelfkastijding-scènes van Silas met heftige camera-bewegingen en redelijk gore close-ups kan amper groter zijn. In de verrassende eindscène, waarin professor Langdon plots de waarheid onder ogen ziet, kregen we zelfs de rillingen over de rug van de manier waarop de camera inzoomt op de cruciale scène.




Ron Howard heeft ons al in verschillende andere films, zoals A Beautiful Mind laten kennismaken met zijn uitgebreide beeldtaal en zijn manier om enorm veel te vertellen met enorm weinig beelden. Zo krijgen we op amper één minuut tijd een redelijk goed idee van de reden waarom Silas zo'n koelbloedige moordenaar is geworden en zo slaafs de bevelen van zijn meester opvolgt. En hoeveel keer klagen filmcriticasters niet als er in een film die zich in Frankrijk afspeelt de Fransen allemaal een belachelijk 'Allo 'Allo-Engels bovenhalen? Wel, in deze film spreken alle Fransen (onder elkaar tenminste) nu eens Frans, en dan is het wéér niet goed! Dat de film voor de rest de rekbaarheid van de realiteit tot het uiterste drijft - alle actie speelt zich op een tijdsspanne van 24 uur af, waarin de hoofdpersonages van Frankrijk naar Engeland en weer terug reizen - is een bijkomstigheid die de suspension of disbelief er niet noodzakelijk minder groot door maakt. Immateriële zaken zoals Langdons claustrofobie worden zonder nodeloze uitvoerige uitwijdingen in beeldtaal verteld, niet altijd op de meest origineel mogelijke wijze, maar toch geheel volgens de regels van de filmkunst. Dus: what's there not to like?




Als derde punt wil ik toch nog even aanhalen dat veel van de controverse rond de film niet afkomstig is van de inhoud zelf, dan wel van de reacties die de film vooral in conservatieve middens genereerde; in bepaalde landen werd de film zelfs simpelweg verboden omwille van de "schokkende" inhoud. Ik kan alleen maar met verbazing vaststellen dat diezelfde pro-lobby er anderzijds geen graten in ziet dat in een film als The Passion Of The Christ de lappen vlees zó van de beenderen worden gescheurd, en de film dan nog als "redelijk hard, maar toch verplichte kost" aan minderjarigen wordt aanbevolen. Het idee dat de enige spirituele verlossing door lijden kan komen heb ik persoonlijk altijd al een repugnant idee gevonden, en alhoewel - laten we daar duidelijk over zijn - de gehele film van Howard én het boek van Brown een puur werk van fictie is, weliswaar met alle ingrediënten op een zeer clevere manier met elkaar vermengd vóór serveren, zijn mistoestanden zoals de heksenvervolgingen, de minderwaardige positie van vrouwen in door mannen gedomineerde godsdiensten en de greep waarmee Opus Dei tracht ideeën die hen niet zinnen, zoals abortus en euthanasie, ter discussie te stellen, allerminst fictief.




Als zoiets al moest bewezen worden, wordt het bewijs indirect geleverd door de zure reacties van zij die zich door de film aangesproken voelen. Maar zelfs de zelfkastijding van Silas is nog slappe kost, vergeleken met de manier waarop jaarlijks op de Filippijnen enkele religieuze fanatici zichzelf historisch zo getrouw mogelijk laten kruisigen. De hevigste reacties tegen de film kwamen echter van het Vaticaan zelf, die het boek en de film maar meteen op de ban-list wilden plaatsen, samen met stamcelonderzoek en het homohuwelijk. Opmerkelijk was dat in Opus Dei's officiële reactie weliswaar wordt ontkend dat de groep zich schuldig zou maken aan de reeks misdaden die in boek en film beschreven worden, maar anderzijds gebruik van onder meer pijngordels en de praktijk van zelfkastijding niet categoriek ontkend worden.




Gelukkig leven we niet meer in de middeleeuwen, en zijn mensen - hopelijk toch - intussen genoeg ontvoogd om zelf te bepalen welke waarden ze willen aanhangen. Is The Da Vinci Code dan een uitgesproken anti-religieuze film? Allerminst. Het enige wat de film, bij monde van haar hoofdpersonage, Robert Langdon, op het einde bijna letterlijk als boodschap uitdraagt, is dat verlichting alleen maar mogelijk is door je open te stellen voor andere theorieën dan de meest gangbare; dat "goddelijk" en "menselijk" niet per se twee predicaten hoeven te zijn die elkaar per definitie uitsluiten; en vooral dat blind religieus fanatisme uiteindelijk tot zelfdestructie leidt, zowel bij diegenen die - in dit geval - het Grote Geheim trachten in de doofpot te steken als bij diegenen die dit het liefst aan de grootst voor handen zijnde klok willen hangen. Uiteindelijk is The Da Vinci Code zelfs dus een redelijk "brave" film, waar aan het einde van de rit iedereen wel een klein beetje zijn eigen gelijk in zal kunnen terugvinden. En zo lang zoiets leidt tot dialoog, is er nog altijd hoop voor de mensheid.




En om het tot slot nog even over de casting te hebben: veel van de negatieve kritieken over de rolverdelingen zijn volgens mij afspiegelingen gemaakt door mensen die de film per definitie willen afkraken. Tom Hanks' karakter is wat onderkoeld, toegegeven, maar een acteur met zijn ervaring kan toch gevoelens zoals zijn claustrofobie schitterend gestalte geven. Ian McKellen, die sinds zijn vertolkingen in de X-Men en Lord Of The Rings-franchises ondanks zijn leeftijd zijn marktwaarde gevoelig heeft opgedreven, schittert altijd in een rol met excentrieke trekjes, en Leigh Teabing is hem dan ook op het lijf geschreven. Jean Reno zet nog maar weer eens een Franse macho-klootzak neer van het type waar hij een patent op schijnt te hebben, en Paul Bettany is echt wel redelijk freaky als gestoorde huurmoordenaar. De enige die echt wat onder haar kunnen presteert is Audrey Tautou, mogelijk gehinderd door het feit dat Engels toch niet haar moedertaal is, want ze komt net véél flamboyanter over in de scènes die ze in het Frans moet spelen. Maar feitelijk heeft de casting niet te lijden onder enige zwakheid.

BEELD EN GELUID
De Blu-ray van de Extended Edition bevatte slechts een gecomprimeerde Dolby Digital 5.1-track, terwijl er blijkbaar wel ruimte was voor een Franse TrueHD-track. Met deze dubbele 4K is dit probleem natuurlijk volledig van de baan. De 20th Anniversary Edition betekent que beeld geen revolutionaire heruitgave, maar wel de definitieve presentatie van de film voor thuisbioscoopliefhebbers. Sony heeft gebruikgemaakt van een nieuwe Dolby Vision-remaster, gebaseerd op een native 4K digital intermediate, waardoor het beeld subtiel maar zichtbaar verfijnd oogt ten opzichte van de eerdere 4K-uitgave. Wat meteen opvalt, is de verbeterde detaillering. De film behoudt zijn bewust zachte en enigszins gedempte cinematografie, maar gezichten, kostuums en architecturale details worden scherper en natuurlijker weergegeven. Vooral in de vele scènes in het Louvre, oude kerken en historische interieurs profiteert het beeld van de hogere definitie. Filmgrain blijft aanwezig en oogt overwegend natuurlijk, waardoor de presentatie een filmisch karakter behoudt. De grootste winst zit echter in de Dolby Vision-kleurgrading. The Da Vinci Code speelt zich grotendeels af in donkere omgevingen en nachtelijke locaties, en juist daar toont deze nieuwe transfer zijn meerwaarde. Zwartwaarden zijn dieper, schaduwdetails beter zichtbaar en contrasten overtuigender zonder dat details verloren gaan. Nachtopnamen van Parijs krijgen meer diepte en driedimensionaliteit, terwijl kaarsverlichte kerken en musea een rijkere sfeer uitstralen. De kleuren blijven trouw aan de originele, licht gedesatureerde look van de film, maar heldere accenten zoals verlichting, reflecties en kunstwerken springen subtiel meer in het oog.




Op geluidsvlak beschikken beide cuts van de film zowel over een Dolby Atmos-track die uitstekend aansluit bij het ingetogen karakter van de film, als over een iets minder dynamische DTS-HD MA 5.1-track. Verwacht geen agressieve surrounddemonstratie zoals bij een actiefilm; de kracht van deze mix zit in de sfeeropbouw. De soundtrack van Hans Zimmer vult de ruimte op indrukwekkende wijze en profiteert van een bredere en hogere geluidsstage. Atmos-effecten worden spaarzaam maar effectief ingezet om de akoestiek van kathedralen, musea en grote binnenruimtes voelbaar te maken. Echo's, omgevingsgeluiden en subtiele effecten krijgen meer ruimtelijkheid, terwijl dialogen altijd helder en goed verstaanbaar blijven. Ook het laag is beter geïntegreerd dan je misschien zou verwachten van een voornamelijk dialooggedreven thriller. Liften, voertuigen, sirenes en bepaalde muzikale passages krijgen extra gewicht zonder de balans van de mix te verstoren. Hierdoor ontstaat een geluidsbeeld dat verfijnd en meeslepend aanvoelt in plaats van spectaculair om het spektakel.

EXTRA'S
De UHD met de theatrical cut bevat een uitgebreid audiocommentaar door regisseur Ron Howard, een man die zijn vak kent, naast een promotionele documentaire Launching a Legacy: With a First Look at Inferno (4:26) die eertijds diende om het derde deel van de serie te pluggen. Verdwenen zijn de Extended Cut Scenes, die overbodig zijn geworden omdat u de director's cut  er toch bovenop krijgt. Als afsluiter van dezse schijf krijgt u nog 2 trailers (4:25). De extended cut bevat ook nog Select Scenes (40:12), specifieke kortere stukjes commentaar bij 27 scènes.




De derde bonusdisk is gelijk aan diegene die bij de vorige extended cut zat. Eerste documentaire daar is First Day On The Set With Ron Howard(2:13), waarin Ron Howard ergens in 2005 zijn opwachting maakt in het Louvre in Parijs, duidelijk enthousiast over de opportuniteit om in één van 's werelds bekendste musea te mogen komen filmen. In A Discussion With Author Dan Brown (4:52) introduceert de auteur zichzelf en zijn werk. We leren er alvast uit dat bescheidenheid niet dadelijk zijn meest prominente eigenschap is. Twee zeven minuten durende featurettes, A Portrait Of Langdon (7:18)en Who Is Sophie Neveu? (6:58) belichten hoofdacteurs Tom Hanks - voor Ron Howard een oude bekende - en Audrey Tautou, die uiteindelijk een hele schare Franse actrices bij de audities achter zich heeft gelaten. Bijdragen als hoe fijn de twee protagonisten het wel vonden om met elkaar samen te werken, scoren niet echt hoog op de schaal "interessant". De andere personages, zoals Sir Ian McKellen, Paul Bettany, Jean Reno, de in een korte bijrol verschijnende Jürgen Prochnow en Alfred Molina, alsook de verantwoording voor hun casting, komen aan bod in Unusual Suspects (17:58). Vooral Ian McKellen krijgt hier redelijk wat tijd toebedeeld, wat gezien 's mans prestatie in de film niet eens onverdiend is. De erg uitgebreide location scouting in onder meer Schotland en op Malta, wordt in Magical Places(15:58) verteld; hierin leren we onder meer - voor wie het in de media niet meegekregen mocht hebben - dat de Franse president Jacques Chirac het filmen in het Louvre zeker wel zag zitten als mooie promotiestunt voor zijn hoofdstad. In Close-Up On Mona Lisa (6:37) discussiëren cast en crew over het beroemde schilderwerk van Leonardo Da Vinci. Jammer genoeg worden hier eens te meer dezelfde personen voor de camera gehaald als in alle vorige documentaires, en zou bijvoorbeeld de visie van een échte kunstkenner de ervaring zeker rijker gemaakt hebben.




Alle voornoemde korte filmpjes zijn, om het voorzichtig uit de drukken, redelijk licht van inhoud. Wie echt iets meer substantieels voor de kiezen wil, kunnen we de tweedelige documentaire Filmmaker’s Journey (Part One 24:40, Part Two 12:20) aanraden, waarin Ron Howard uitgebreid toelichting geeft op de set bij zijn werkwijze, en waarin hij tracht het verschil te maken met andere filmmakers. Vanuit het standpunt van een filmliefhebber is deze documentaire zeker de interessantste van het hele aanbod. Vooral de zelfverminkingsscènes van Paul Bettany maken redelijk indruk. Twee kortere documentaires tenslotten, The Codes Of The Da Vinci Code (5:33) en The Music Of The Da Vinci Code 2:54) lichten respectievelijk de symboliek van de film en de soundtrack van Hans Zimmer toe. We vernemen onder meer dat de makers ook enkele inside jokes hebben verwerkt in de film, zoals de poster van Carravaggio's Boy In The Well, toevallig beschikbaar wegens een tijdelijke tentoonstelling in het Louvre maar een duidelijke toespeling op Langdon's claustrofobie.




In Book To Screen (11:06) krijgen auteur Dan Brown en scriptschrijver Akiva Goldsman het woord, en discussiëren ze over hun samenwerking, waarbij de eerste als executive producer tot op het laatste ogenblik zeggenschap bleef behouden over de inhoud. In The Da Vinci Props (9:43) demonstreert de rekwisietenmeester onder meer het ontwerp van de Fleur de Lis-sleutel en de cryptex, en in The Da Vinci Sets (9:10) komen we te weten dat er eigenlijk voor de film veel minder op locatie is gefilmd dan deze doet uitschijnen: meer dan 100 sets werden er gebruikt, zelfs enkele toeristische sites werden gerecreëerd op green screen. Mochten de makers dan al de mogelijkheid gekregen hebben om in het Louvre te filmen, uiteraard zat een schilderij verminken of er letters op kalken er niet bij. In Recreating Works Of Art (6:03) zien we hoe enkele van de kunstschatten uit het bekende Parijse museum door de crew nauwgezet werden nagemaakt. In verhouding bevat de film nogal veel speciale effecten, waarin onder meer de historische flashbacks over de kruistochten in worden getoond. Hoe deze gemaakt werden, wordt getoond in The Visual Effects World Of The Da Vinci Code (15:03). Scoring The Da Vinci Code (15:03) tenslotte is het werkstuk over Hans Zimmer's bijdrage aan de film: in plaats van een commercieel tussendoortje krijgen we wat substantiëlers voorgeschoteld, met onder meer een bijdrage over de voormalige kerk waar de muziek werd opgenomen. Uiteraard kan u op deze disk niet voorbij een reeksje cross-promotionele trailers.

CONCLUSIE
Stop met uw zoektocht naar de ultieme editie (of moet ik zeggen Heilige Graal?) van The Da Vinci Code: u moet deze en geen andere versie hebben, met nagenoeg al het bonusmateriaal dat ooit verschenen is (de vervelende Moments uit de vorige 4K niet meegerekend). En deze keer krijgt u tenminste ongecomprimeerd geluid die naam waardig.